Wody Drukuj Email
Wpisany przez Paweł Brzozowski   
piątek, 13 października 2006 12:34

Wody karpackie spływają przeważnie do Morza Czarnego. Łuk gór wspiera się niejako od południa o Dunaj, od wschodu zaś otaczają go dopływy Dunaju - Prut i Seret, oraz inna rzeka czarnomorska - Dniestr. Tylko północny skłon Karpat, położony przeważnie w granicach Polski i częściowo Republiki Czeskiej, należy do zlewiska Morza Bałtyckiego przez dorzecza Wisły i Odry.

W sumie, do zlewiska Morza Bałtyckiego należy tylko około 10% powierzchni Karpat, zaś pozostałe 90% oddaje wody do Morza Czarnego. Rzeki karpackie mają ustrój deszczowo-śnieżny z wezbraniami wiosennymi (kwiecień-maj), związanymi z tajaniem śniegów, oraz letnimi (czerwiec-lipiec), spowodowane przez intensywne opady deszczu, tzw. letnie maksimum opadowe, zwłaszcza w Karpatach Zachodnich. W Karpatach Południowych dominuje odpływ w miesiącach wiosennych.

Dunaj, wkraczając w obręb łuku Karpat pod Bratysławą ma już za sobą około 1000 km biegu (tyle co cała Wisła), z dorzeczem 131 338 km2, a jego średni przepływ roczny wynosi 1992 m3/s (minimum 570 m3/s, maksimum 14 000 m3/s). Dla porównania, średni przepływ roczny Wisły w Krakowie wynosi około 80 m3/s. Wypływając z obrębu Karpat w przełomie Żelaznej Bramy niesie średnio 5840 m3/s, a przy ujściu Prutu około 6500 m3/s (w odległości 132 km od ujścia do Morza Czarnego. Jego największym karpackim dopływem jest Cisa (długość 977 km, odpływ 820 m3/s), zbierająca wody z większej części wnętrza łuku Karpat. Dalszymi większymi karpackimi dopływami Dunaju są m.in. Temesz, Aluta (rum. Olt), Ardżesz z Dymbowicą, Jalomica, Seret i Prut.

Karpackie dorzecze Dniestru jest stosunkowo niewielkie, choć rzeka ta ma 1305 km długości, a całe dorzecze 76,9 tys. km2 powierzchni. Większymi karpackimi dopływami Dniestru są: Stryj, Świca (z Mizunką), Łomnica i Bystrzyca.

Dzisiejszy przebieg bałtycko-czarnomorskiego działu wodnego jest wynikiem stosunkowo młodych procesów tektonicznych i związanych z nimi zmian hydrograficznych. Z Bramy Morawskiej wkracza on na fliszowe grzbiety Zewnętrznych Karpat Zachodnich (Beskidów Zachodnich), dochodząc do szczytu Babiej Góry. Stąd tzw. europejski dział wodny skręca na południe, w poprzek Kotliny Orawsko-Podhalańskiej, dalej na grzbiet Tatr, a następnie na dno Kotliny Spisko-Liptowskiej, nie osiąga jednak głównego grzbietu Niżnych Tatr, lecz łukiem przez Góry Lewockie wraca w Beskidy, dochodząc najdalej na południe do Przełęczy Użockiej w Bieszczadach (49O szerokości północnej), po czym skręca na północny-wschód i porzucając Karpaty tworzy w Bramie Przemyskiej granicę pomiędzy Północnym i Wschodnim Podkarpaciem.

Odra jest rzeką sudecką, ale otrzymuje dwa dopływy karpackie - Ostrawicę (68 km długości, 808 km2 dorzecza) oraz Olzę (89 km długości, 1120 km2 dorzecza).

Górna Wisła po ujście Sanu ma 280 km długości, z dorzeczem 50 142 km2, z czego prawie 40% przypada na Karpaty i ponad 30% na Północne Podkarpacie. Jej większymi dopływami są: Soła (dorzecze 1375 km2), Skawa (dorzecze 1188 km2), Raba (dorzecze 1528 km2), Dunajec (długość 247 km, dorzecze 6801 km2), Wisłoka (długość 164 km, dorzecze 4108 km2) i San (długość 443 km, dorzecze 16861 km2).

Ponieważ wezbrania rzek karpackich mają często charakter katastrofalny (ze względu na niewielką retencję wód opadowych), konieczność regulacji odpływu, w połączeniu z potrzebami energetyki i zaopatrzenia w wodę aglomeracji miejsko-przemysłowych skłania do budowy zapór wodnych. Karpackie zbiorniki wodne nie są jednak duże. Do największych należą:

  • zbiornik na Dunaju w przełomie Żelaznej Bramy, o pojemności 5 mld m3 i wysokości 33 metrów

  • zbiornik w Bicaz na rzece Bystrzycy (dopływ Seretu) w Rumunii o pojemności około 1,3 mld m3 i wysokości zapory 80 metrów

  • zbiornik na Sanie o pojemności 0,5 mld m3

  • zbiornik na Orawie (Słowacja, cofka na terenie Polski), o pojemności 350 mln m3

Na niektórych rzekach powstały już kaskady, złożone z szeregu zbiorników, jak np. na Wagu, w Polsce na Sole (4 zbiorniki), na Dunajcu (4 zbiorniki), a także na Sanie (2 zbiorniki). Ogółem istnieje w Karpatach kilkadziesiąt jezior zaporowych, ale są to wszystko obiekty stosunkowo niewielkie.

Naturalne jeziora górskie są nieliczne i małe. Jest ich razem ponad 450, o łącznej powierzchni około 4 km2. W ogromnej większości są to wysokogórskie jeziora polodowcowe, przy czym stosunkowo największe, a zarazem najgłębsze skupiły się w polskiej części Tatr. Ponadto trafiają się jeziorka osuwiskowe (Rosu, Balatau - Karpaty Mołdawskie, Rumunia; Synewirskie - Gorgany, Ukraina), krasowe (Ursu - Wyżyna Transylwańska, Rumunia) i wulkaniczne (Świętej Anny - Hargita, Rumunia; Wlk. Wyhorlackie - Wyhorlat, Słowacja).

W samych Tatrach (po obu stronach granicy) są 43 polodowcowe jeziora o powierzchni ponad 1 ha, a wraz z mniejszymi łącznie 190 naturalnych zbiorników. Kilka małych jeziorek tego typu jest w Niżnych Tatrach i ponad 200 w całych Karpatach Południowo-Wschodnich. Pięć małych jeziorek występuje w Krasie Słowacko-Węgierskim i kilkanaście krasowych solnych w Rumunii. Pełnej ewidencji jeziorek osuwiskowych brak, ale w Karpatach fliszowych są one częste, choć niewielkie.

Zależnie od wyniesienia nad poziom morza i położenia występuje zróżnicowanie warunków hydrofizycznych w zbiornikach - ich termiki, przezroczystości i barwy wody, a także składu chemicznego wody i świata organicznego. Najwyżej położone jeziora tatrzańskie należą do tzw. zmarzłych stawów, które odmarzają tylko na 2-3 miesiące i stale mają zimową stratyfikację wody. Jeziora wysokogórskie należą do typu oligotroficznych, odznaczają się dużą przezroczystością i niebieską barwą wody, w przeciwieństwie do jezior położonych w piętrze lasów - o małej przezroczystości i barwie zielonożółtej, zaliczanych do typu eutroficznego lub dystroficznego.

 
 

Zobacz również

 
 

e-gory.pl jest strategicznym partnerem projektu fotowarsztaty.com,
cyklicznych warsztatów fotograficznych w Tatrach, Pieninach, Bieszczadach, Sudetach, nad Bałtykiem, w Warszawie, Krakowie oraz w Toskanii


brzoza.net :: fotografia | grafika | druk | internet